Strefa Fynbos

Fynbos w Afryce Południowej

Czym jest fynbos

Fynbos to strefa biotyczna, podobna do roślinności we Francji zwanej tam makią, a w Meksyku nazywają go chaparralem Nazwa fynbos pochodzi z języka holenderskiego i można ją przetłumaczyć jako "niewielkie krzaki". Przylądkowe Królestwo Florystyczne (Cape Floral Kingdom CFK) charakteryzujące się nadzwyczaj bogatą florą, w 75% endemiczną. Rośliny podobne są do tych występujących klimacie śródziemnomorskim, ale są odrębnymi gatunkami. Szacuje się że istnieje aż 8700 gatunków fynbosu. Wiele odmian ma pelargonia bo aż 2300 gatunków. Fynbos z Kapsztadu dał nam ponad 1000 gatunków roślin ozdobnych, takich jak kliwia, pelargonia, trytoma groniasta, sterlicja królewska, dziwidło olbrzymie, gerbera, mieczyk, amarylis, słodko pachnące odmiany frezji i wiele odmian gruboszowatych.

W ostatnich czasach do Europy zawitały też inne południowoafrykańskie rośliny takie jak jaskrawo ubarwione kwiaty z rodziny złożonych (Asteraceae), czy delikatne osteospermum, które rozchyla płatki tylko w świetle słonecznym.

Fynbos charakteryzuje się następującymi cechami:

Klimat dla ekosystemu fynbos

Fynbos występuje w klimacie śródziemnomorskim, charakterystycznym dla południowo-zachodniej części Republika Południowej Afryki. Oznacza to gorące, suche lata oraz chłodne i wilgotne zimy.

Najważniejsze cechy klimatu fynbos:

Suche lato
Przez kilka miesięcy opady są bardzo niewielkie, a temperatury często wysokie. Rośliny fynbos są przystosowane do suszy dzięki małym, twardym liściom ograniczającym utratę wody.
Deszczowa zima
Większość opadów przypada na miesiące zimowe. To wtedy roślinność intensywnie rośnie.
Silny wiatr
Szczególnie w rejonie Kapsztadu częste są mocne wiatry wpływające na kształt i odporność roślin.
Częste pożary naturalne
Ogień jest ważnym elementem tego ekosystemu. Wiele gatunków fynbos potrzebuje pożarów do kiełkowania nasion i odnowy roślinności.
Uboga gleba
Fynbos rozwija się na piaszczystych, kwaśnych i mało żyznych glebach, gdzie wiele innych roślin miałoby trudności z przetrwaniem.

Klimat ten sprzyja ogromnej bioróżnorodności — w regionie fynbos występują tysiące gatunków roślin, z których wiele nie rośnie nigdzie indziej na świecie.

Zasięg geograficzny biomu fynbos

Fynbos występuje głównie w prowincji Przylądkowej Zachodniej oraz w niektórych częściach Prowincji Przylądkowej Wschodniej w Republice Południowej Afryki, zajmując powierzchnię około 90 tys. km² – porównywalną pod względem wielkości z Malawi lub Portugalią. Występuje głównie na obszarach o klimacie śródziemnomorskim: chłodnych, wilgotnych zimach i gorących, suchych latach. Roślinność ta jest ściśle związana z ubogimi w składniki odżywcze, kwaśnymi glebami piaskowcowymi pochodzącymi z Supergrupy Przylądkowej, znany z utworzenia Gór Przylądkowych, w tym kultowej Góry Stołowej. Chociaż niektóre unikalne zbiorowiska fynbosu występują na łupkach, wapieniu i granicie. Wyjątkowy region florystyczny Przylądka (CFR) rozciąga się od Cederbergu na północnym zachodzie, w dół Półwyspu Przylądkowego i na wschód wzdłuż wybrzeża do Gqeberha. Jego zasięg pokrywa się z terenem górzystym, równinami przybrzeżnymi i dolinami, tworząc mozaikę mikrośrodowisk, które podtrzymują niezwykłą różnorodność roślin.

Gdzie rośnie fynbos- mapa wektorowa

Gdzie rośnie fynbos

Ekoregion roślin fynbosowych położony jest na południowo-zachodnim krańcu kontynentu afrykańskiego, gdzie stanowi część regionu florystycznego Przylądka – jednego z najbardziej zróżnicowanych biologicznie obszarów na świecie. Ten podatny na pożary ekosystem, w którym dominują drobno liściaste, wiecznie zielone krzewy, charakteryzuje się opadami występującymi głównie zimą, wynoszącymi od 650 mm do 2000 mm rocznie. Temperatury są na ogół łagodne: rzadko odnotowuje się przymrozki, a letnie temperatury maksymalne rzadko przekraczają 30°C, z wyjątkiem dolin w głębi lądu.

Rezerwat Capensis

Najmniejsze Państwo roślinne na świecie zwane Capensis, obejmuje tereny pokryte twardolistną roślinnością typu fynbos, rozpościera się wokół Kapsztadu i zajmuje 90 tys km². Wastępuje tu aż 8600 gatunków roślin kwiatowych. Na samym Przylądku Dobrej Nadziei ilość ich dochodzi do 2600, rzadko który kraj na świecie może poszczycić się takim zróżnicowaniem. Rejon ten słynie ze srebrników i wrzosów a także z najbardziej znanego południowoafrykańskiego storczyka Red Disa, nazwanego "Dumą Góry Stołowej".

Fynbos jest pod ochroną z powodu jego unikalności. Spełnia on też ważne funkcje. Pobiera dużo CO² i porasta wydmy piaskowe, co zapobiega przenoszeniu piasku przez nadmorkie, silne wiatry. Jako ciekawostkę muszę dodać że kwiaty fynbosu zapylane są przez ptaki nektarniki.

Najpiękniejsze gatunki fynbosu

Bogactwo ekosystemu fynbos

Zadziwiające bogactwo i różnorodność zasobów naturalnych Prowincji Przylądkowej dorównują jedynie pomysłowości i różnorodności jej licznych mieszkańców. Historyczne praktyki niezrównoważonego wykorzystania zasobów spowodowały, że Region Florystyczny Przylądka znalazł się na liście zagrożonych bioregionów świata, a ślady tych działań są głęboko wyryte w ziemi i jej mieszkańcach. Obecnie mieszkańcy Prowincji Przylądkowej Zachodniej poszukują nowych i zrównoważonych sposobów doceniania i czerpania korzyści z tych ważnych w skali globalnej zasobów. Nie jest tajemnicą, że różnorodność biologiczna Prowincji Przylądkowej Zachodniej stanowi podstawę regionalnej gospodarki, generując wartość przekraczającą 10 miliardów randów rocznie, z czego znaczna część wynika z rozwoju turystyki w regionie, opartej głównie na malowniczym pięknie i klejnotach, jakimi są nasze obszary chronione.

Zasoby te stanowią podstawę „gospodarki środowiskowej” Prowincji Przylądkowej Zachodniej i mogą odegrać ważną rolę w odrodzeniu ducha naszych mieszkańców. Co ważniejsze, istnieje potrzeba pogłębienia zaangażowania i uczestnictwa wszystkich mieszkańców regionu, co przełoży się na lepsze możliwości utrzymania, przekładające się na zrównoważone zatrudnienie i jakość życia. W tym celu rząd prowincji przyjął Prowincjonalne Ramy Rozwoju Przestrzennego, które fundamentalnie uznają znaczenie środowiska naturalnego. Określają one model poprawy osadnictwa ludzkiego i zapobiegania niekontrolowanemu rozrostowi miast.

Elegia fistulosa
Elegia fistulosa
Elegia fistulosa należy do rodziny Restionaceae, licznej rodziny obejmującej około 400 gatunków, z których prawie 350 występuje wyłącznie w Republice Południowej Afryki. Ten konkretny gatunek ma zgrabny, kępkowy pokrój i wyprostowane, długie, smukłe łodygi przypominające trzciny, osiągające wysokość do 1 metra. Nazwa gatunkowa „fistulosa” nawiązuje do faktu, że łodygi te są puste w środku; termin „fistula” oznacza bowiem pasterski flet. Każda łodyga ma kwiatostan o długości co najmniej 10 centymetrów i małe łodygi boczne, z których każda ma około 15 kwiatów, które są prawie całkowicie ukryte przez duże, złocistobrązowe przylistki.
Erica mammosa
Erica mammosa
Erica mammosa to wolno rosnący i długowieczny, krzepki, wyprostowany, silnie rozgałęziony krzew o wysokości 0,5– 1,0 m, który w warunkach nienaruszalnych osiąga wysokość do 1,8 m. Ma małe, liniowe liście o długości 6– 10 mm, ułożone w okółki po 4– 6 sztuk. Kwiaty są dmuchate, rurkowate, z zamkniętym wylotem, o długości 15– 20 mm. Tworzą gęste, kłosowate kwiatostany o długości do 200 mm, skierowane ku wierzchołkom głównych gałęzi. Kwiaty pojawiają się pojedynczo lub parami w kątach liści. Kolor kwiatów różni się w zależności od lokalizacji i krzewu, od pomarańczowo-czerwonego, fioletowego, ciemnoczerwonego, zielonkawo-kremowego i białego, po różne odcienie różu.
Gibbaeum angulipes
Gibbaeum angulipes
Gibbaeum to rodzaj karłowatych sukulentów tworzących niewielkie kępki lub kępki. Łodygi, o ile występują, są zazwyczaj krótkie i rosną pionowo lub poziomo. Asymetria par liści jest charakterystyczną cechą tego rodzaju. Liście Gibbaeum mogą być okrągłe lub podłużne, czasami zbliżone do cylindrycznych, gładkie lub owłosione, a ich kolor waha się od szaro-białego przez czerwono-brązowy do różnych odcieni zieleni i niebiesko-zieleni. Niektóre gatunki przypominają Conophytum, ponieważ w okresie spoczynku wytwarzają papierową osłonkę. Kwiaty są różowe lub białe i pojawiają się od późnej zimy do wczesnego lata. Gibbaeum to rośliny zimowe. Rodzaj ten występuje prawie wyłącznie w regionie Małego Karru w prowincji Western Cape w RPA oraz w niewielkim stopniu w prowincji Northern Cape. Zasięg występowania gatunków obejmuje obszar, na którym opady występują zarówno latem, jak i zimą.
gibbaeum angulipes
Gibbaeum petrense
kidney leaved pelargonium
Pelargonium
Pelargonium reniforme to niewielki, wyprostowany, wieloletni krzewinek o korzeniach bulwiastych. Zazwyczaj osiąga wysokość 300–400 mm, choć znane są okazy osiągające nawet 1 m wysokości. W przeciwieństwie do miękkich i owłosionych gałęzi kwiatowych, krótka łodyga główna jest często pokryta resztkami starych przylistków. Liście mają kształt nerkowaty lub sercowaty, z ząbkowanymi lub delikatnie klapowanymi brzegami, a ich średnica wynosi zazwyczaj 20–30 mm. Liście na głównej łodydze są zazwyczaj większe niż te na łodygach kwiatowych. Obecność splątanych włosków nadaje liściom aksamitną teksturę i szaro-zielony kolor. Spód liści jest bardziej owłosiony i ma wyraźniejsze unerwienie niż wierzch. Charakterystyczne dla tej pelargonii są długie ogonki liściowe, u podstawy których znajdują się przylistki w kształcie szydła. Rośliny kwitną przez cały rok. Kwiaty zebrane są w kwiatostany przypominające baldachy, składające się z 3 lub więcej kwiatów. Kolory wahają się od różowego do magenty, z ciemniejszymi plamkami i paskami na dwóch górnych płatkach. Obecnych jest sześć lub siedem płodnych pręcików.
Protea królewska
Protea królewska
Protea cynaroides jest jednym z elementów godła Południowej Afryki. Wiecznie zielony krzew osiągający 1,5 m wysokości i tyle samo szerokości. Latem na dojrzałych pędach pojawiają się duże różowe kwiaty. Należy sadzić w słonecznym miejscu, w dobrze przepuszczalnej, kwaśnej glebie, w pełnym słońcu. W odpowiednich warunkach jest odporny na mrozy do -8°C. Doskonale nadaje się do uprawy w donicach. Kwiaty protei występują w wielu różnych kształtach i formach. Jednak najczęściej wykorzystywanymi w florystyce gatunkami są protea poduszkowa, protea rumianka i oczywiście protea królewska.
  • Są one uznawane za jedne z najstarszych kwiatów na naszej planecie, a pierwsze wzmianki o nich sięgają około 300 milionów lat wstecz.
  • Nazwę „proteaceae” nadał proteom w 1735 roku Carl Linnaeus, taksonomista i botanik.
  • Mówi się jednak, że nazwa ta wywodzi się z mitologii greckiej, od imienia „Proteus”, syna Posejdona.
  • Proteus był zmiennokształtnym, podobnie jak kwiaty prorei, które występują w najróżniejszych kształtach i rozmiarach!
  • Cebulki roślin z rodzaju Cyrtanthus są wykorzystywane w medycynie tradycyjnej w leczeniu kaszlu, bólów głowy i gojenia ran, a także jako amulety miłosne.
Leucospermum conocarpodendron
Leucospermum conocarpodendron
Największy przedstawiciel grupy protei z rodzaju „pincushion”, zielona protea igłowa, prezentuje się absolutnie spektakularnie w okresie kwitnienia. Duże, zaokrąglone krzewy pokryte są wówczas jasnożółtymi kwiatami przypominającymi poduszeczki do igieł, które lśnią wśród ciemnozielonych liści, a dodatkową atrakcją są figlarne zachowania ptaków z gatunku Cape Sugarbird, które ucztują na obfitym nektarze. Chociaż gatunek ten przypomina bardziej krzew niż drzewo, uznano go za drzewo, ponieważ posiada pojedynczy pień i osiąga wysokość do 5 m oraz szerokość do 6 m. Pień, którego średnica może sięgać 400 mm, pokryty jest korą korkową o grubości do 50 mm, a dojrzałe gałęzie mają gęste owłosienie. Liście są ciemnozielone i gładkie w okresie dojrzałości, choć czasami na brzegach mają lekko owłosioną frędzelkę. Różnią się kształtem, a ich końcówki mogą być spiczaste lub zaokrąglone, z 3–10 czerwonawymi ząbkami gruczołowymi; mają długość 60–115 mm i szerokość 25–50 mm; są bezogonkowe i gęsto ułożone wzdłuż gałęzi. (Jesienią młode liście pokryte są szarymi włoskami, co może utrudniać rozróżnienie między tymi dwoma podgatunkami, ponieważ Leucospermum conocarpodendron subsp. conocarpodendron, szara poduszeczka drzewiasta, zachowuje stałą pokrywę szarych włosków przez cały rok.)
Leucospermum cordifolium
Leucospermum cordifolium
Leucospermum cordifolium to okrągły, rozłożysty krzew o średnicy do 2 m i wysokości około 1,5 m, z pojedynczą łodygą główną i rozrastającymi się poziomo pędami, twardymi zielonymi liśćmi oraz 1–3 dużymi kwiatostanami osadzonymi na końcach pędów. Kwiatostany składają się z dużej liczby małych kwiatów. To właśnie sztywne, wystające słupki kwiatów są źródłem popularnej nazwy „poduszeczka do igieł” dla tego rodzaju. Rośnie na kwaśnych, ubogich w składniki odżywcze glebach na stosunkowo niewielkim obszarze w prowincji Western Cape, od Kogelbergu po Soetanysberg w pobliżu Bredasdorp. Należy do Królestwa Kwiatowego Przylądka i występuje wyłącznie w strefie opadów zimowych, charakteryzującej się wilgotnymi zimami od maja do września oraz gorącymi i suchymi latami od grudnia do końca lutego.
Leucospermum oleifolium
Leucospermum oleifolium
Leucospermum oleifolium to wyprostowany, zaokrąglony krzew osiągający do 1 m wysokości i około 1,5 m średnicy, z pojedynczą łodygą główną. Kwiatostany mają około 4 cm średnicy i występują w gronach liczących do pięciu pojedynczych główek kwiatowych na końcach gałęzi. Otwierają się one przez dłuższy czas, dzięki czemu jedna roślina zapewnia kolorowe widowisko przez około cztery miesiące, od połowy sierpnia do końca grudnia. Główki kwiatowe otwierają się jako bladożółte, wkrótce zmieniają kolor na pomarańczowy, a wraz z wiekiem stają się jaskrawoczerwone. Naturalnym siedliskiem Leucospermum oleifolium jest południowo-zachodnia część Przylądka, od Du Toit's Kloof do Caledon Swartberg. Rośliny często występują w rozległych, gęstych skupiskach, gdzie chronią się nawzajem przed dominującymi wiatrami. Wraz z innymi roślinami fynbos tworzą gęstą pokrywę, która zapobiega zagęszczeniu gleby, utrzymuje jej chłód i zmniejsza tempo parowania.
Leucospermum tottum
Leucospermum-tottum
Roślina obfituje w kwiaty w kolorze od jasnoróżowego do łososiowo-pomarańczowego, które sprawiają wrażenie, jakby rosły mniej więcej poziomo na końcach gałęzi. Osiąga wysokość około 1,5 m, a przy wystarczającej ilości miejsca rozrasta się do średnicy 2 m. Kwiaty doskonale nadają się do kompozycji kwiatowych, ale nie znoszą dobrze pakowania w pudełka. Dla prywatnych ogrodników i florystów jest to bardzo atrakcyjny krzew. Rośliny nadają się do sadzenia na pierwszym planie dużych rabat. Dobrą kombinacją roślin, która zapewni długi okres kolorowego kwitnienia, jest L. tottum w połączeniu z L. cordifolium i Phylica plumosa. Okres kwitnienia jest nieco późniejszy niż w przypadku Leucospermum cordifolium. Rozpoczyna się w połowie października i trwa do końca grudnia.
Retzia capensis
Retzia capensis
Sztywno wyprostowany, gęsto ulistniony, niezwykły krzewinek o aksamitnych gałęziach. Liście są sztywne i wąskie, o barwie od ciemnozielonej do rdzawoczerwonej; rurkowate, jedwabiste kwiaty mają barwę od czerwonej do pomarańczowej z czarnymi płatkami, zakończonymi kępkami białych włosków; pylniki są częściowo zrośnięte z koroną. Nazwa pochodzi od: A.J. Retziusa (1742-1821), szwedzkiego botanika i członka Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk.
Erica cerinthoides
Erica-cerinthoides
Czerwone, rurkowate kwiaty, przypominające nieco fajerwerki, w połączeniu z drobnymi, igiełkowatymi liśćmi wskazują wyraźnie na rodzaj Erica (często nazywany wrzosowcami). Występują one w ogromnej różnorodności w Republice Południowej Afryki, zwłaszcza w regionie Przylądka. Bardzo dobrze pasującym do Twojego zdjęcia gatunkiem jest Erica cerinthoides (potocznie nazywana wrzosem ognistym). Ma jasnoczerwone do pomarańczowych, rurkowate kwiaty zebrane w grona Rośnie jako niewielki, zdrewniały krzew o igiełkowatych liściach Jest gatunkiem rodzimym i szeroko rozpowszechnionym w południowoafrykańskim fynbosie oraz na terenach skalistych Ten wygląd „eksplodującej gwiazdy”, który widzisz, to w zasadzie skupisko rurkowatych kwiatów promieniujących z jednego punktu — bardzo typowe dla tego gatunku. Mówiąc dokładniej: istnieją setki gatunków Erica, wiele z nich jest bardzo podobnych, więc dokładna identyfikacja gatunku może być trudna bez informacji o lokalizacji i szczegółowych zbliżeń.
Euryops chrysanthemoides
Euryops chrysanthemoides
Te jasnożółte kwiaty przypominające stokrotki, o zdrewniałych łodygach i drobnych, igiełkowatych liściach, wyglądają bardzo podobnie do gatunków z rodzaju Euryops — często nazywanych stokrotkami afrykańskimi lub stokrotkami krzewiastymi. Euryops chrysanthemoides (znany pod nazwami zwyczajowymi „afrykańska stokrotka krzewiasta” lub „bull’s-eye”) to niewielki krzew pochodzący z południowej Afryki, uprawiany również jako roślina ozdobna w regionach tropikalnych i subtropikalnych na całym świecie.
Syncarpha vestita
Syncarpha vestita
syncarpha-vestita Ten niewielki, silnie rozgałęziony krzewik osiąga wysokość do 1 m. Ma miękkie, zdrewniałe łodygi i gałęzie, pokryte gęstą warstwą szarych, wełnistych włosków, które w dotyku przypominają filc. Gęsto ułożone liście są wyprostowane i wąsko podłużne, zazwyczaj o szerokości około 5–8 mm. W kierunku końcówek gałęzi liście ustępują miejsca wąskim, suchym przylistkom, a na końcu pojawia się pojedynczy, stożkowaty kwiat o szerokości około 20 mm. Każdy kwiatostan ma kilka ściśle zachodzących na siebie przylistków, które otaczają gęsty skupisko drobnych fioletowych kwiatów. Przylistki są spiczaste, lśniąco białe i papierowe, dzięki czemu delikatnie szeleszczą na wietrze. W chłodne, pochmurne dni oraz w nocy przylistki luźno otaczają kwiaty i rozchylają się szeroko, odsłaniając je dopiero w ciepłych promieniach słońca. Kwitnienie trwa kilka tygodni, a drobne kwiaty otwierają się kolejno. Może się to rozpocząć pod koniec października i trwać do stycznia. Każdy drobny owoc zwieńczony jest niewielkim kępką włosków, które pomagają mu unosić się na wietrze. Chociaż roślina ta szybko rośnie, jest stosunkowo krótkotrwała, a jej żywotność wynosi mniej niż dziesięć lat.
Watsonia meriana
Watsonia meriana
Watsonia meriana roślina należąca do rodziny kosaćcowatych (Iridaceae). Obejmuje 55 gatunków. Rośliny te występują w naturze w Afryce Południowej, z centrum zróżnicowania w Prowincji Przylądkowej Zachodniej. Rosną w różnych siedliskach – od miejsc skalistych i suchych formacji trawiastych i zaroślowych po górskie mokradła. Nie są wymagające w uprawie i wiele gatunków uprawianych jest jako rośliny ozdobne, ale w obszarach pod wpływem klimatu ciepłego – tylko część gatunków znosi kilkustopniowe przymrozki.
Cyrtanthus ventricosus
Cyrtanthus ventricosus
Cyrtanthus ventricosus to liściasta roślina cebulowa osiągająca wysokość 100–250 mm. Każdej zimy rośliny wytwarzają kępkę liści o kształcie liniowym, o szerokości 2–7 mm, które obumierają wraz z nadejściem suchej pory letniej. Kwiatostan, który pojawia się w ciągu dwóch tygodni po letnim pożarze, ma wydrążoną łodygę o wysokości 100–200 mm, zakończoną skupiskiem 1–12 wąskich, trąbkowatych, opadających kwiatów o długości 40–50 mm. Kwiaty o barwie od jasno- do ciemnosalmowej lub szkarłatnej mają kontrastujące, ciemniejsze szkarłatne pasmo na środkowej żyłce każdego działka okwiatu (elementu okwiatu, który nie jest wyraźnie zróżnicowany na kielich i koronę). Są bezzapachowe i wytwarzają nektar, który gromadzi się u podstawy rurki. Sześć pręcików ułożonych jest w dwóch okółkach, w których zewnętrzne nitki są nieco dłuższe od wewnętrznych. Pylniki pękają jeden do dwóch dni po otwarciu kwiatu, a kilka dni później trzy krótkie płaty znamienia stają się gotowe do zapłodnienia. Każdy kwiat pozostaje otwarty przez około pięć do sześciu dni, po czym traci turgor, staje się wąsko rurkowaty i przybiera matowoczerwony kolor. Poszczególne rośliny w populacji kwitną mniej więcej w tym samym czasie, a cały okres kwitnienia trwa około dwóch tygodni. Trójkomorowy, dolny słupek, zawierający 40–60 zalążków, rozwija się w torebkę, której dojrzewanie trwa około siedmiu tygodni.

Ciekawe Fakty
  • Badania nad lilią ognistą wykazały, że kluczowym czynnikiem wywołującym kwitnienie wydaje się być narażenie na dym.
  • Łodyga lilii ognistej jest pusta w środku, co oznacza, że jest ona wytrzymała strukturalnie, a jednocześnie szybko się rozwija. Dzięki temu kwiat kwitnie bardzo szybko po pożarze.
  • Ze względu na zależność od ognia w procesie kwitnienia, uprawa lilii ognistej poza jej naturalnym środowiskiem stanowi ogromne wyzwanie.
  • Nazwa naukowa rodzaju Cyrtanthus oznacza „zakrzywiony kwiat”, co nawiązuje do opadającego kształtu kwitnących kwiatów.

Czytaj dalej: Fynbos